Maria

Moderator: ewaduch

ewaduch
Posty: 2025
Rejestracja: czwartek 19 mar 2009, 12:18
Lokalizacja: Toruń / Białystok

Maria

Post autor: ewaduch » piątek 18 kwie 2014, 06:38

MARIA

Imię żeńskie pochodzące z języka hebrajskiego, w którym miało postać Mirjam. Jego znane w łacinie i współczesnych językach formy wywodzą się z greckich: Maria i Mariam. Etymologia imienia nie została dotąd wyjaśniona.
Najprawdopodobniej wywodzi się ono z akadyjskiego słowa mariam «napawa radością» – w greckiej wersji Nowego Testamentu występuje właśnie forma Mariám.
Bibliści przyjmują na ogół, że pierwotne znaczenie imienia Maria związane jest z hebrajskimi wyrazami mirjam, marjam, które wywodzą się z wyrazu mārā «być przekornym» albo «być tłustym», co we wtórnym znaczeniu mogło być równoznaczne z «być pięknym, wspaniałym». Oba te tłumaczenia wzbudzają poważne zastrzeżenia, gdyż trudno sobie wyobrazić, by dziewczynie nadano imię wyrażające przekorę i kłótliwość, natomiast wyraz mārā w drugim znaczeniu był używany tylko w odniesieniu do zwierząt. Wedle nowszej interpretacji Marjam to dawne imię kananejskie. Jego pierwsza sylaba mar- prawdopodobnie zawiera pierwiastek znaczeniowy identyczny jak w wyrazie rawah «pić, poić obficie»; marwijjah znaczy «niewiasta, która daje pić, która poi obficie». Następnie marwijjah miałoby przejść w marijjah, marijjam (zakończenie -am tworzyło imiona zdrobniałe) oraz w marjam. Wobec tego Marjam miałoby znaczenie «dziewczynka, która chętnie i obficie poi». Wiadomo, że gotowość dawania pić ze studni ludziom i zwierzętom była w dawnych czasach przejawem szlachetności, a zatem można było nadać imię, które na to wskazywało. Można też rawah rozumieć przenośnie: «pić radość – poić, napawać radością», co prowadzi do następującego wniosku – imię Marjam oznacza «dziecko (dziewczynka), którego (której) narodzenie napawa rodziców radością».

W Nowym Testamencie imię to nosiła Matka Boża oraz pięć innych osób: Maria, siostra Marty i Łazarza; Maria Magdalena (→ Magdalena);
Maria, żona Kleofasa; Maria, matka Marka Ewangelisty; Maria, którą Paweł pozdrawia w liście do Rzymian.

W źródłach hagiograficznych wymienia się około dziewięćdziesięciu świętych i błogosławionych noszących to imię, prócz Najświętszej Marii Panny i św. Marii Magdaleny jest w tym gronie św. Maria Goretti (1890–1902).

W źródłach polskich od 1167 r. pojawiają się zapisy: Maryja (druga żona księcia Bolesława IV Kędzierzawego), Maria oraz zdrobnienia Masza (1387), Maszka (1331), Maruszka (1437), ale nosiły je głównie kobiety pochodzące z Rusi. Imię Maria w Polsce bardzo długo nie było nadawane jako imię chrzestne ze względu na szczególną cześć okazywaną Matce Boskiej. W XV w. kronikarz Jan Długosz stwierdza: „Nie godzi się żadnej niewieście [...] przybierać imienia Maria, które samej tylko Przenajchwalebniejszej Pani naszej służyć powinno”. Księżniczka ruska Maria (1012/16–87), wychodząc w roku 1041 za mąż za Kazimierza Odnowiciela, przyjęła w związku z tym nowe imię – Dobroniega. W Polsce średniowiecznej używano natomiast imion pochodzących od imienia Maria, np. Marianna, Maryna.

Imienia tego zaczęto używać jako chrzestnego dopiero w czasach reformacji, początkowo głównie w środowisku protestantów; katolicy zaaprobowali je dopiero od połowy XVIII w., choć król Władysław IV nazwał tak swą córkę jeszcze w pierwszej połowie XVII w. Imię upowszechniło się w Polsce zapewne także pod wpływem obcym, gdyż nosiły je królowe polskie wywodzące się z rodów francuskich: Maria Ludwika i Maria Kazimiera (Marysieńka). Jednak jeszcze w XIX w. pojawiały się głosy oburzenia na nadużywanie imienia Maria, np. poeta romantyczny Stefan Witwicki pytał: „Nie masz-że w tym profanacji?”. Inne świadectwa z tego czasu pozwalają sądzić, że imię Maria jako imię chrzestne uchodziło w Polsce za niezwykłe i pretensjonalne jeszcze około połowy XIX w. Zmieniło się to jednak dość szybko, bo okres wielkiej popularności imienia Maria w Polsce rozpoczyna się w drugiej połowie XIX wieku.

Jest to drugie z najpopularniejszych imion żeńskich. Dziś w Polsce nosi je około 928,5 tys. kobiet, przy czym około 220 tys. urodziło się w latach pięćdziesiątych XX w. Od tego czasu popularność imienia mocno się zmniejszyła, jest jednak bardzo stabilna – w latach dziewięćdziesiątych nadawano je około 1500 razy każdego roku .
Imię Maria bywa także drugim imieniem mężczyzn, zwyczaj taki powstał w piętnastowiecznych Włoszech. Imię to nosili m.in.: poeta renesansowy Matteo Maria Boiardo (1441–94), znany z działalności w Polsce rzeźbiarz i murator Giovanni Maria Padovano (właśc. Gianmaria Mosca, ok. 1493–1574) oraz również znany z działalności w naszym kraju architekt Jan Maria Bernardoni (Giovanni Maria Bernardoni, 1541–1605). Zwyczaj ten w XVII w. rozpowszechnił się także w innych krajach, zwłaszcza we Francji i w Niemczech. W gronie wybitnych mężczyzn noszących imię Maria w późniejszych epokach są m.in.: fizyk francuski André Marie Ampère (1775–1836), kompozytor niemiecki Karol Maria Weber (1786–1826), poeta austriacki Reiner Maria Rilke (1875–1926), w Polsce pisarz Artur Maria Swinarski (1900–65).

Wśród Marii znanych z historii i kultury są: królowa Szkocji i Francji Maria Stuart (1542–87), która stała się bohaterką wielu utworów romantycznych, m.in. tragedii Maria Stuart Fryderyka Schillera (1800) i dramatu Juliusza Słowackiego pod takim samym tytułem (1830); królowa Francji Maria Medycejska (1573–1642), znana również z cyklu obrazów (1622–25) Petera Paula Rubensa stanowiących apoteozę jej życia; cesarzowa Austrii, królowa Czech i Węgier Maria Teresa (1717–80), która przyczyniła się do modernizacji swojego kraju, choć też wzięła udział w I rozbiorze Polski; jej córka Maria Antonina (1755–93), królowa Francji ścięta w czasie rewolucji francuskiej.

Trzeba tu powiedzieć więcej o dwu królowych, które do Polski przybyły z Francji. Pierwsza z nich – córka księcia mantuańskiego Karola I księcia de Nevers Ludwika Maria Gonzaga (1611–67) była żoną dwóch królów Polski: Władysława IV Wazy od roku 1646 i Jana II Kazimierza od 1649. Druga – Maria Kazimiera, znana jako Marysieńka (1641–1716), córka Henryka margrabiego de la Grange d’Arquien, poślubiła w 1658 r. wojewodę kijowskiego Jana Zamoyskiego, a owdowiawszy – Jana III Sobieskiego (w 1665 r.), późniejszego króla. Arcyksiężniczka austriacka Maria Józefa była żoną króla polskiego Augusta III.

W panujących w Polsce rodach dynastycznych imię to nadawano wielokrotnie. Maria (XIV/XV w.) to córka Ludwika Węgierskiego i żona Zygmunta Luksemburskiego. August III nadał to imię wszystkim siedmiu swoim córkom (dla odróżnienia dodając każdej drugie imię), Władysław IV miał córkę Marię Annę Izabelę, zaś Jan Kazimierz córkę Marię Annę Teresę, obie zmarły w wieku niemowlęcym.

Imię to nosiło bądź nosi wiele wybitnych kobiet, m.in. angielska powieściopisarka Mary Shelley (1797–1851), Włoszka, reformatorka wychowania przedszkolnego Maria Montessori (1870–1952), pisarka amerykańska Mary McCarthy (1912–89), śpiewaczka grecka Maria Callas (właśc. Maria Kalojeropulo, 1923–77), austriacka aktorka filmowa Maria Schell (1926–2005), aktorka filmowa z Francji Maria Schneider (ur. 1952), była prezydent Irlandii Mary Robinson (ur. 1944). Maria Teresa od Dzieciątka Jezus to imię zakonne Matki Teresy z Kalkuty (właśc. Agnes Gonxha Bojaxhiu, 1910–97).

Wśród znanych Polek o tym imieniu są: córka króla Stanisława Leszczyńskiego, żona króla francuskiego Ludwika XV (a więc królowa Francji) Maria Leszczyńska (1703–68), pisarka księżna Maria z Czartoryskich Wirtemberska (1768–1854), pianistka Maria Szymanowska (1789–1831), miłość Cypriana Kamila Norwida Maria Kalergis (1822–74), pisarki Maria Konopnicka (1842–1910) i Maria Rodziewiczówna (1863–1944), uczona, laureatka Nagrody Nobla Maria Skłodowska-Curie (1867–1934), pisarka Maria Dąbrowska (1889–1965), poetka Maria Jasnorzewska-Pawlikowska (1891–1945), pisarki Maria Zientara-Malewska (1894–1984) i Maria Kuncewiczowa (1895–1989), socjolog i teoretyk moralności Maria Ossowska (1896–1974), autorki utworów dla dzieci i młodzieży Maria Kann (1906–95) i Maria Krüger (1904–99), malarka i rzeźbiarka Maria Jarema (1908–58), piosenkarka Maria Koterbska (ur. 1924), śpiewaczka Maria Fołtyn (ur. 1925), historyk literatury polskiej Maria Janion (ur. 1926), pedagog Maria Łopatkowa (ur. 1927), pisarka Maria Nurowska (ur. 1944).

W literaturze pięknej imię to nosi tytułowa bohaterka pierwszej polskiej romantycznej powieści poetyckiej (1825) Antoniego Malczewskiego – na podstawie tego dzieła powstały dwie opery: Henryka Melcera (1904) i Romana Statkowskiego (1906). Powszechnie znaną u nas postacią literacką jest również bohaterka baśniowej opowieści O krasnoludkach i sierotce Marysi (1896) Marii Konopnickiej. Jest to również imię bohaterki powieści Komu bije dzwon (1929) Ernesta Hemingwaya i opowiadań z cyklu Pożegnanie z Marią (1948) Tadeusza Borowskiego. Królowa francuska Maria Antonina jest znana z powieści Naszyjnik królowej (1860) Aleksandra Dumasa ojca.

Odmiana: lp DCMs. Marii, B. Marię, N. Marią, W. Mario, lm MB. Marie, D. Marii

Formy pochodne: Marysia, Maryśka, Marycha, Marysieńka, Mania, Mańka, reg. Maryjka, rzadko Maja, Maryla, Marylka

Odpowiedniki: ang. Mary, białor. Maryja, Marja, czes. Marie, Marieta, Marika, franc. Marie, hiszp. Maria, lit. Marija, Marė, Maria, łac. Maria, niem. Maria, Marie, ros. Marija, Meri, słow. Mária, Marieta, Marica, ukr. Marija, Mar’ja, wł. Maria, Marietta

Imieniny: 1 I, 2 i 11 II, 25 III, 3 i 31 V, 6, 16, 22 i 29 VII, 5, 15, 22 i 26 VIII, 8, 12 i 15 IX, 7 X, 21 XI, 8 XII

ODPOWIEDZ