Piotr

Moderator: ewaduch

ewaduch
Posty: 2025
Rejestracja: czwartek 19 mar 2009, 12:18
Lokalizacja: Toruń / Białystok

Piotr

Post autor: ewaduch » poniedziałek 21 kwie 2014, 06:19

PIOTR

Imię męskie pochodzenia starogreckiego, powstało z wyrazu pétros «kamień» i/lub pétra «skała, opoka». W języku aramejskim, w którym napisano część Biblii, znaczenie «skała, opoka» miał wyraz kepa, który przejęli Grecy i przekształcili na kefas, od niego utworzono inne imię – Kefas. Imię Piotr zapożyczyliśmy bezpośrednio z łaciny, w której miało formę Petrus; jest to jedno z najwcześniejszych imion chrześcijańskich.

Imię Piotr nosi ponad 120 świętych. Wśród nich najbardziej znany jest św. Piotr Apostoł (zm. ok. 64), pierwszy biskup Rzymu, patron rybaków. Kiedy Jezus powołał go na swego ucznia, zmienił mu imię z Szymon na Piotr: „Ty jesteś Piotr (czyli Skała), i na tej Skale zbuduję Kościół mój” (Mt 16, 18), przyznając mu pierwszeństwo (prymat) przed innymi apostołami, a jego następcami w prymacie są papieże. Św. Piotr zginął śmiercią męczeńską w Rzymie za Nerona – nad grobem apostoła zbudowano bazylikę ku jego czci. Św. Piotrowi przypisuje się autorstwo dwóch listów włączonych do Nowego Testamentu. W sztukach plastycznych bywał przedstawiany jako starzec z bujną brodą, w białym płaszczu i błękitnej tunice z księgę albo zwojem w dłoni. Atrybutami św. Piotra są klucze, tiara, kogut i miecz. Święty znany jest z niezliczonych przedstawień w sztuce, np. w dziełach Albrechta Dürera, Hansa Memlinga, El Greca, Jusepe Ribery.

Św. Piotr Chryzolog (ok. 380–450), św. Piotr Kanizy (1521–97) oraz św. Piotr Damiani (1007–72) są doktorami Kościoła; ostatni jest powszechnie znany jako autor wielu pism teologicznych i poetyckich, które wywarły wielki wpływ na Kościół średniowieczny, czego dowodem jest XXI pieśń Raju z Boskiej komedii Dantego, w której św. Piotr Damiani się pojawia.

Imię Piotr przyszło do Polski wraz z chrześcijaństwem. Pierwszy zapis formy Piotr pojawił się w Bulli gnieźnieńskiej z 1136 r., ze średniowiecza znamy wiele innych zapisów: Petrus (forma łacińska, 1178), Piotyr (1292), Pietr (1389), Pietyr (1398), Pioter (1424), Pieter (1473). W tej epoce zapisano także sporo zdrobnień i spieszczeń imienia: Pietrzyk (XII w.), Pietrko (1218), Pietrek (1238), Piotrek (1278), Piotrko (XIII), Pieszko (1316), Piecho (1370), Pietrasz (1373), Pietrzę (1373), Piechno (1380), Piotrasz (1384), Piotruszka (1395), Pietraszek (1396–97), Pietruszka (1398), Piotrul (1405), Piotrosz (1408), Piotraszek (1428–30), Piotrach (1436) i inne. Duża liczba zdrobnień dowodzi znacznej popularności imienia.
Imię to zawsze było w Polsce popularne, obecnie nosi je ponad 720 tys. Polaków (czwarte z najpopularniejszych imion męskich) – renesans jego popularności nastąpił w drugiej połowie XX w., np. w latach osiemdziesiątych nadano je ponad 186 tys. razy.

Imię to nosiło m.in. trzech cesarzy rosyjskich, wśród których jest Piotr I Wielki (1672–125), dwóch cesarzy Brazylii, dwóch królów Serbii i Jugosławii, pięciu królów hiszpańskich, m.in. król Aragonii Piotr IV Ceremonialny (1319–87). Ponadto warto przypomnieć Piotra II Petrowicia-Niegosza (1813–151), władcę i metropolitę Czarnogóry, organizatora nowoczesnego państwa czarnogórskiego.
Z pięciu królów Portugalii najsłynniejszy jest zapewne Piotr I Sprawiedliwy (1320–67), znany głównie ze słynnej historii miłosnej: jego ukochana Inés da Castro, którą potajemnie poślubił w roku 1354, została zamordowana z rozkazu jego ojca króla Alfonsa IV. Piotr, po wstąpieniu na tron, okrutnie zemścił się na winnych tego mordu, po czym ukoronował zabalsamowane zwłoki swej ukochanej. Ta historia zainspirowała wielu artystów, m.in. poetę portugalskiego Luisa Vaz de Camõesa, pisarza francuskiego Henri de Montherlanta i kompozytora Luigiego Boccheriniego.
W gronie wybitnych osób noszących to imię są także: filozof i teolog Piotr Lombard (zm. 1160), organizator krucjaty ludowej z roku 1096 Piotr z Amiens (ok. 1050–1115), filozof i teolog francuski Pierre Abélard (1079–1142), logik, filozof i lekarz Piotr Hiszpan (późniejszy papież Jan XXI, 1226–77), francuski poeta Pierre de Ronsard (1524–85), dramatopisarz francuski Pierre de Beaumarchais (1732–1799), francuski pisarz i polityk Pierre Choderlos de Laclos (1741–1803), francuski astronom, matematyk i fizyk Pierre Simon de Laplace (1749–1827), kompozytor rosyjski Piotr Iljicz Czajkowski (1840–1893), fizyk francuski Pierre Curie (1859–1906), inicjator nowożytnych igrzysk olimpijskich Pierre de Coubertin (1863–1937), angielski aktor filmowy Peter Sellers (1925–1980), aktor angielski Sir Peter Alexander Ustinov (1921–2004), reżyser angielski Peter Brook (ur. 1925), angielski reżyser i aktor filmowy Peter Yates (1929–2011), angielski aktor teatralny i filmowy pochodzenia irlandzkiego Peter O’Toole (właśc. Peter Seamus O’Toole, ur. 1932), amerykański reżyser filmowy Peter Bogdanovich (ur. 1939), angielski malarz i reżyser filmowy Peter Greenaway (ur. 1942), australijski reżyser filmowy Peter Weir (ur. 1944).
Imię to w Polsce nosili m.in.: sławny z bogactwa możnowładca śląski Piotr Włostowic (zm. 1153), marszałek nadworny Piotr Szafraniec (zm. 1437), wojewoda podolski Piotr Odrowąż (Piotr ze Sprowy, zm. 1450), kompozytor Piotr z Grudziądza (ok. 1400–ok. 1480), księgarz Piotr z Lubeki (ok. 1417–1513), marszałek nadworny Piotr z Kurozwęk (Piotr Kurozwęcki, zm. 1499), teolog i pisarz Piotr z Goniądza (1525–73), gramatyk i pisarz reformacyjny pochodzenia francuskiego Piotr Statorius Stojeński (zm. 1591), poeta i tłumacz, bratanek Jana – Piotr Kochanowski (1566–1620), poeta Piotr Zbylitowski (1569–1649), kaznodzieja Piotr Skarga (właśc. Piotr Powęski, 1536–1612), współorganizator i przywódca spisku, który doprowadził do wybuchu powstania listopadowego Piotr Wysocki (1797–1875), malarz romantyczny Piotr Michałowski (1800–55), działacz patriotyczny i społeczny ksiądz Piotr Ściegienny (1801–90), krytyk i historyk literatury Piotr Chmielowski (1848–1904), kompozytor Piotr Rytel (1884–1970), animator i konferansjer kabaretu Piwnica pod Baranami Piotr Skrzynecki (1930–97), piosenkarz Piotr Szczepanik (ur. 1942), aktor Piotr Fronczewski (ur. 1946) oraz pianista Piotr Paleczny (ur. 1946) i in.

Znana jest powszechnie postać Piotrusia (Piero, Pedrolino), stworzonego we włoskiej commedia dell’arte w połowie XVI w., który pod nazwą Pierrot od XVII w pojawiał w teatrze francuskim, przekształcając się z postaci komicznej w bohatera ludowego, a później w romantycznego kochanka; postać ta występuje w wielu dziełach literackich, autorstwa m.in. Carla Goldoniego, Charles’a Bandelaire’a, Teophile’a Gautiera, George Sand. Piotruś Pan to tytułowy bohater opowiadania dla dzieci Piotruś Pan w Ogrodach Kensingtońskich (1906) i sztuki Piotruś Pan, czyli Chłopiec, który nie chciał dorosnąć (1910) Jamesa Matthew Barriego. Według rosyjskiej bajki ludowej Piotruś i wilk powstał balet z muzyką Sergiusza Prokofiewa (1940).

Najbardziej znani polscy Piotrowie pośród postaci fikcyjnych to bohaterowie Stefana Żeromskiego: Piotr Olbromski z Popiołów (1902–03), Piotr Rozłucki z Urody życia (1912) i Piotr Cedzyna z opowiadania Doktor Piotr (1894), ponadto oczywiście Ksiądz Piotr z Dziadów (1832) Adama Mickiewicza, Piotr – bohater powieści A jak królem, a jak katem będziesz (1968) Tadeusza Nowaka.

Od imienia Piotr powstało wiele nazwisk polskich, np.: Pietrzak, Pietrzyk, Piechal, Pietraszko, Piotrowski, Piotrowicz, Pietruski i nazw miejscowych, np.: Pietrowice, Piotrków, Piotrowice.

Odmiana: lp DB. Piotra, C. Piotrowi, N. Piotrem, WMs. Piotrze, lm M. Piotrowie, DB. Piotrów

Formy pochodne: Piotrek, Piotruś, gwar. Pietrek, Pioter

Odpowiedniki: ang. Peter, białor. Pjotr, Pjatro, Pjatr, czes. Petr, franc. Pierre, hiszp. Pedro, lit. Petras, Petris, niem. Peter, Petrus, ros. Piotr, słow. Peter, ukr. Petro, wł. Pietro, Piero, Pier, Pierino

Imieniny: 3, 18, 28 i 31 I, 5, 8, 21, 22 i 23 II, 1, 2 i 23 III, 27 i 29 IV, 8, 13 i 19 V, 2, 23 i 29 VI, 2, 7 i 30 VII, 1, 12 i 19 VIII, 9, 12 i 25 IX, 19 X, 16 i 21 XI, 4, 21 i 25 XII

ODPOWIEDZ