Stanisław

Moderator: ewaduch

ewaduch
Posty: 1975
Rejestracja: czwartek 19 mar 2009, 12:18
Lokalizacja: Toruń / Białystok

Stanisław

Post autor: ewaduch » środa 23 kwie 2014, 08:10

STANISŁAW

Słowiańskie imię męskie złożone z dwóch członów: stani- (taki sam jak w czasowniku stanąć) i -sław (jak w wyrazie sława). Pierwotnie wyraz mógł więc wyrażać życzenie, by osoba je nosząca stała sławna.

Zapis Stanislaus pojawia się u nas już w roku 1212; zanotowano także dużo skróceń i zdrobnień, np.: Stan (1136), Stanisz (1204), Stanek/Staniek (1265), Staszko (1313), Staszek (1317), Stanik (1375), Stańczyk (1388), Stachura (1399).

Stanisław to od średniowiecza jedno z najpopularniejszych imion w Polsce. Wielka liczba form pochodnych tego imienia, a też inne fakty (Zygmunt I Stary mawiał: „Stanisław z izby, Stanisław do izby”, a więc: co Polak to Stanisław), są tego dowodem.

Szczególną popularnością cieszyło się w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w. – w każdym z tych dziesięcioleci nadawano je około 175 tys. razy, później jednak jego popularność gwałtownie zmalała. Obecnie imię to nosi około 890,5 tys. Polaków (drugie z najpopularniejszych imion męskich).

Imię to nosiło dwóch świętych polskich: biskup krakowski św. Stanisław Szczepanowski (ok. 1030–79) oraz patron młodzieży św. Stanisław Kostka (1550–68). Losy św. Stanisława Szczepanowskiego ciągle są przedmiotem dyskusji wśród historyków i tematem interesującym pisarzy (pojawia się on m.in. w dziełach Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, Szymona Szymonowica, Juliana Ursyna Niemcewicza, Juliusza Słowackiego, Stanisława Wyspiańskiego).

Było to imię dwóch królów Polski: Stanisława Leszczyńskiego (1677–1766) oraz Stanisława Augusta Poniatowskiego (1732–98).

Grono wybitnych Stanisławów jest bardzo liczne. Są wśród nich: prawnik i filozof Stanisław ze Skarbimierza (zm. 1431), starosta generalny wielkopolski Stanisław z Ostroroga (Stanisław Ostroróg, ok. 1400–76/77), sekretarz wielki koronny Stanisław z Kurozwęk (Stanisław Kurozwęcki, ok. 1440–82), hetman i kanclerz wielki koronny Stanisław Żółkiewski (1547–1620), kompozytor Stanisław Sylwester Szarzyński (XVII/XVIII), pisarz polityczny i reformator szkolnictwa Stanisław Konarski (1700–73), marszałek Sejmu Czteroletniego Stanisław Małachowski (1736–1809), poeta Stanisław Trembecki (ok. 1739–1812), polityk, pisarz i publicysta Stanisław Kostka Potocki (1755–1821), filozof, działacz i pisarz polityczny Stanisław Staszic (1755–1826), pedagog i bajkopisarz Stanisław Jachowicz (1796–1857), działacz rewolucyjno-demokratyczny i publicysta Stanisław Worcell (1799–1857), konstruktor mostów Stanisław Kierbedź (1810–99), historyk literatury Stanisław Tarnowski (1837–1917), pisarz i malarz Stanisław Witkiewicz (1851–1915, ojciec Stanisława), pisarz i malarz Stanisław Wyspiański (1869–1907), pisarz Stanisław Przybyszewski (1868–1927), prezydent Stanisław Wojciechowski (1869–1953), historyk Stanisław Kętrzyński (1876–1950), pisarz i publicysta Stanisław Brzozowski (1878–1911), językoznawca Stanisław Szober (1879–1938), kompozytor i dyrygent Stanisław Kazuro (1882–1961), historycy literatury Stanisław Adamczewski (1883–1952) i Stanisław Pigoń (1885–1968), pisarz i malarz Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885–1939, syn Stanisława), pisarz Stanisław Vincenz (1888–1971), kompozytor Stanisław Wiechowicz (1893–1963), poeta Stanisław Młodożeniec (1895–1959), socjolog i filozof Stanisław Ossowski (1897–1963), konstruktor lotniczy i pilot Stanisław Wigura (1901–32), operator i reżyser filmowy Stanisław Wohl (1912–85), pisarze Stanisław Piętak (1909–64), Stanisław Dygat (1914–78) i Stanisław Zieliński (1917–95), dyrygent i kompozytor Stanisław Wisłocki (1921–98), poeta Stanisław Grochowiak (1934–76).

Z literatury znamy: Stanisława Skrzetuskiego z Potopu (1886) i Stasia Tarkowskiego z W pustyni i puszczy (1911) Henryka Sienkiewicza, Stanisława Wokulskiego z Lalki (1890) Bolesława Prusa, Stanisława Barcza – tytułowego bohatera powieści Generał Barcz (1922–23) Juliusza Kadena--Bandrowskiego.

Od imienia Stanisław pochodzi duża liczba nazwisk, np.: Stachowicz, Stachura, Stanik, Stańko, Stańczyk, Stasiak. Także liczne nazwy miejscowe, np. Stanisławowo, Stanisławów, biorą początek z tego imienia.

O trwającej od dawna popularności imienia świadczą też liczne powiedzenia i przysłowia, np. Stach miny nie stroi, jak się pana boi. Na Stanisława Kostkę (13 listopada) ujrzysz śniegu drobnostkę, a na Ofiarowanie przydadząć się i sanie. Na świętego Stanisława (8 maja) rośnie koniom trawa.

Odmiana: lp DB. Stanisława, C. Stanisławowi, N. Stanisławem, WMs. Stanisławie, lm M. Stanisławowie, DB. Stanisławów

Formy pochodne: Stach, Stacho, Stachu, Staś, Stasio, Stasiu, Stasiek, Staszek, Stasinek, gwar. Stanek, Stanik

Odpowiedniki: ang. Stanislas, Stanislaus, białor. Stanislau, czes. Stanislav, franc. Stanislas, hiszp. Estanislao, lit. Stanislovas, Stanys, Stasys, Stasius, Stonys, łac. Stanislaus, niem. Stanislaus, Stenz, Stenzel, ros. Stanisław, słow. Stanislav, ukr. Stanislav, wł. Stanislao

Imieniny: 8 V, 14 VIII, 13 XI

ODPOWIEDZ