Strona 1 z 1

Mikołaj

: sobota 19 kwie 2014, 06:51
autor: ewaduch
MIKOŁAJ

Imię męskie wywodzące się ze starożytnej Grecji, powstało jako imię złożone z rzeczowników nike «zwycięstwo» oraz laós «lud» i miało formę Nikolaos. Następnie przejęli je Rzymianie. Łacińskie Nicolaus pojawiło się w Polsce w XII w. (pierwszy zapis z 1189 r.), a najpóźniej w XIV w. przyjęło postać używaną do dziś.

Św. Mikołaj (III/IV w.?), biskup Miry w Azji Mniejszej, dawniej był czczony m.in. jako patron biedaków, żeglarzy, żaków, dzieci, młodych panien, więźniów, piekarzy, aptekarzy, prawników, właścicieli lombardów, a także Rusi. W dawnej Polsce 6 grudnia obchodzono pasterskie święto obrony przed dzikimi zwierzętami. Obecnie jest dniem obdarowywania dzieci prezentami, zwyczaj ten powstał w XIII w., kiedy pod patronatem św. Mikołaja rozdawano w szkołach zapomogi i stypendia.

W sztukach pięknych św. Mikołaj jest przedstawiany w stroju biskupim z trzema złotymi kulami albo sakiewkami, kiedy indziej też z trzema małymi chłopcami lub z kotwicą, co jest odbiciem średniowiecznych legend. Obrazy przedstawiające świętego malowali m.in. Fra Angelico i Rafael.

W dziełach hagiograficznych wymienia się ponadto około dwudziestu świętych o tym imieniu, m.in. św. Mikołaja z Flüe (1417–87), patrona Szwajcarii.

Najstarsze zapisy imienia w polskich dokumentach są łacińskie: Nicolaus (1189), Niclaus (1318), polskie pojawiają się już w XIII w., np. Nikołaj (1203), Mikołaj (1369) i Mikułaj (1399). Imię to musiało się cieszyć dużą popularnością, skoro w średniowieczu zanotowano sporo form pochodnych, np. Mikuł (1220), Nikuł (1228), Nikoł (1285), Mikoł (1317), Mikoła (1372), Mikołak (1376), Mikuła (1392), Mikołajek (1394), Mikołajko (1398).

Od XIV do XVI w. było to jedno z najpopularniejszych imion w Polsce. Później stopniowo jego popularność malała, a dziś w Polsce mieszka ponad 44 tys. Mikołajów; wzrost popularności imienia rozpoczął się w latach osiemdziesiątych XX w., w roku 2000 imieniem tym ochrzczono 3068 chłopców.

Imię to nosiło pięciu papieży, m.in. św. Mikołaj I Wielki (zm. 867), oraz dwóch carów rosyjskich z dynastii Romanowów: Mikołaj I (1796–1855), zwany żandarmem Europy, i Mikołaj II (1868–1917), ostatni z carów.

W pamięci potomnych zapisali się też m.in.: lotaryński złotnik Mikołaj z Verdun (przed 1150–1217), włoski rzeźbiarz i architekt Niccolò Pisano (1220/25–1278/87), francuski filozof i uczony Mikołaj z Oresme (1320–82), niemiecki filozof, matematyk i kartograf Mikołaj z Kuzy (Mikołaj Kuzańczyk, 1401–64), florencki dyplomata i pisarz polityczny Niccolò Machiavelli (1469–1527), włoski skrzypek i kompozytor Niccolò Paganini (1782–1840).

Było to popularne imię w magnackim rodzie Radziwiłłów, nosili je m.in.: twórca potęgi rodu, najbliższy współpracownik Zygmunta II imiona Augusta Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany Czarnym (1515–65), jego syn Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany Sierotką (1549–1616), który zasłynął w Europie jako podróżnik i autor diariusza Peregrynacja do Ziemi Świętej, oraz protektor kalwinów Mikołaj Radziwiłł zwany Rudym (1512–84), brat Barbary Radziwiłłówny.

Inni znani Mikołajowie to m.in.: wojewoda sandomierski Mikołaj Biełucha z Michałowa i Kurozwęk (Mikołaj Kurozwęcki, ok. 1370–1438), arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba (ok. 1358–1422), marszałek Królestwa Mikołaj Marszałkowic z Brzezia i Lanckorony (Mikołaj Lanckoroński, zm. 1461/62), astronom Mikołaj Kopernik (1473–1543), kompozytorzy Mikołaj z Radomia (1. poł. XV w.) i Mikołaj z Chrzanowa (1485–po 1555), włoski kamieniarz, rzeźbiarz, budowniczy królewski Mikołaj de Castiglione (zm. 1545), „ojciec literatury polskiej” Mikołaj Rej (1505–69), pisarz religijny Mikołaj z Wilkowiecka (ok. 1524–1601), kompozytor Mikołaj Gomółka (ok. 1535–91), poeta Mikołaj Sęp Szarzyński (ok. 1550–81), leksykograf pochodzenia niemieckiego Mikołaj Volckmar (zm. 1601), poeta i satyryk Mikołaj Biernacki (1836–1901), kompozytor Henryk Mikołaj Górecki (ur. 1933–2010) oraz aktor Mikołaj Grabowski (ur. 1946).

Spośród postaci fikcyjnych wyróżnia się tytułowy bohater powieści Ignacego Krasickiego Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki (1776) oraz bohater powieści Charlesa Dickensa Nicholas Nickleby (1838–39).

Od imienia Mikołaj powstało wiele nazwisk polskich, np.: Mikołajewski, Mikołajczyk, Miklaszewski, Mikos.

Odmiana: lp DB. Mikołaja, C. Mikołajowi, N. Mikołajowi, WMs. Mikołaju, lm M. Mikołajowie, DB. Mikołajów

Formy pochodne: Mikołajek

Odpowiedniki: ang. Nicholas, białor. Mikalaj, Mikola, czes. Mikuláš, Mikoláš, Nikola, Nikolas, franc. Nicolas, hiszp. Nicolas, lit. Mikalojus, Nikalojus, Nikelis, Nikas, łac. Nicolaus, niem. Nikolaus, Claus, Klaus, Niklaus, Nickel, ros. Nikołaj, słow. Mikuláš, Nikola, Mikloš, ukr. Mykola, Mykolaj, wł. Niccolò, Nicola, Nicolo, Cola

Imieniny: 10 i 25 IX, 6 XII