Mateusz

Moderator: ewaduch

ewaduch
Posty: 2002
Rejestracja: czwartek 19 mar 2009, 12:18
Lokalizacja: Toruń / Białystok

Mateusz

Post autor: ewaduch » sobota 19 kwie 2014, 06:08

MATEUSZ

Imię męskie pochodzące z hebrajskiego: imię złożone Mattanjah znaczyło «dar Jahwe, dany przez Jahwe» (tę samą etymologię ma imię → Maciej). Imię to w postaci Mateusz wywodzi się z greckiego Matthaios, przejęliśmy je jednak za pośrednictwem łaciny, w której miało najczęściej postać Mathaeus (natomiast forma Maciej powstała z greckiego Mattias, Matthias). Podobne jest znaczenie pierwotne imion → Dorota, Teodor, → Bogdan, Bożydar.

W dawnych źródłach polskich pojawiło się w 1144 r. jako Mathaeus. W średniowieczu imiona Mateusz i Maciej były mieszane, szczególnie w skróceniach, zdrobnieniach i spieszczeniach, np. Matyja (1201), Matyjasz (1202), Matys(z) (1336), Matusz (1373).

Św. Mateusz Ewangelista (I w.) według tradycji był celnikiem z Kafarnaum o imieniu Lewi, przypisuje mu się autorstwo jednej z ewangelii. Jest patronem urzędników podatkowych i celnych. Jego postać często pojawia się w sztuce, m.in. w dziełach malarskich Vittore Carpaccia, Caravaggia, Veronesego, Nicolasa Poussina i Rembrandta, oraz muzycznych – najlepiej znane jest też oratorium Pasja wg św. Mateusza (1729) Jana Sebastiana Bacha.

Imię to w Polsce było popularne w średniowieczu m.in. z tego powodu, że nosił je jeden z Pięciu Braci Polskich, wysłanników św. Romualda do Polski, zamordowanych roku 1003. Od XVI w. jego popularność słabła, w XIX w. stało się imieniem chłopskim. Ostatnie dwadzieścia lat minionego stulecia to okres jego wielkiej popularności, w latach osiemdziesiątych nadano je blisko 84 tys. razy, a w dziewięćdziesiątych – około 157 tys. razy, przy czym w latach 1991–98 było to najczęściej nadawane z wszystkich polskich imion; łącznie w Polsce nosi je około 250,5 tys. mężczyzn.

Imię to nosił angielski kronikarz Mateusz z Paryża (ok. 1200–59) oraz malarz i rysownik, twórca ekspresyjnych dzieł o tematyce religijnej Mathis Grünewald (1460/80–1528), bohater opery Mateusz malarz (1938) Paula Hindemitha (libretto kompozytora).

Spośród polskich Mateuszów warto wymienić: filozofa, prawnika i teologa, kardynała Mateusza z Krakowa (ok. 1330–1410), autora pierwszej polskiej książki ornitologicznej Mateusza Cygańskiego (XVI w.), kronikarza Mateusza Macieja Stryjkowskiego (ok. 1547–przed 1593), kompozytora Mateusza Zwierzchowskiego (1720–68), popularyzatora jazzu i kompozytora Mateusza Święcickiego (1933–85).

Od tego imienia pochodzi dużo nazwisk, np.: Matejko, Matusiak, Matuszczak, Matyjaszkiewicz, Matysiak.

Odmiana: lp DB. Mateusza, C. Mateuszowi, N. Mateuszem, WMs. Mateuszu, lm M. Mateuszowie a. pot. Mateusze, DB. Mateuszów

Formy pochodne: Mateuszek, Matysek, Maciaszek

Odpowiedniki: ang. Matthew, Mathew, białor. Matevusz, Macvej, czes. Matouš, franc. Mathieu, hiszp. Mateo, lit. Motiejus, Mātas, łac. Mathaeus, Matthaeus, Matheus, niem. Matthäus, Mattheus, ros. Mateusz, Matfej, Matvej, słow. Matúš, ukr. Matvij, wł. Matteo, Matuzino

Imieniny: 21 IX

ODPOWIEDZ