Katarzyna

Moderator: ewaduch

ewaduch
Posty: 1971
Rejestracja: czwartek 19 mar 2009, 12:18
Lokalizacja: Toruń / Białystok

Katarzyna

Post autor: ewaduch » środa 16 kwie 2014, 06:30

KATARZYNA

Imię żeńskie mające źródło w greckim przymiotniku katharós «czysty, niepokalany, bez skazy, prawy». Forma Katarzyna powstała w wyniku spolszczenia łacińskiej postaci imienia: Catharina. We wschodnim chrześcijaństwie funkcjonują formy wywodząca się z greckich Akaterínē, Akaterína.

W historii Kościoła dwie Katarzyny odegrały szczególnie znaczącą rolę. Św. Katarzyna Aleksandryjska (III/IV w.) poniosła śmierć męczeńską za czasów cesarza Maksencjusza (305–312). Według legend średniowiecznych jej ciało miało zostać przeniesione przez aniołów na górę Synaj, u której podnóża wznoszą się zbudowane w VI w. bazylika i klasztor pod jej wezwaniem. Jest patronką Sorbony i Cypru. W sztuce przedstawia się ją zwykle z książką, koroną, kołem, mieczem lub palmą. Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny (z Chrystusem) to sławny tryptyk Hansa Memlinga namalowany w latach 1475–79.

Św. Katarzyna ze Sieny (ok. 1347–80), dominikanka, doktor Kościoła, patronka uczonych i pisarzy, a także Włoch uznawana jest za jedną z najwybitniejszych postaci średniowiecza; brała udział w życiu politycznym, nawołując do powrotu papieży z niewoli awiniońskiej i do konfederacji państw włoskich. Zasłynęła jako autorka dialogów religijnych i około 380 listów do słynnych ludzi swojej epoki.

W dawnych polskich dokumentach imię pojawiło się już w XII w. jako Katerzyna (łac. Katherina), z XII w. znany jest też zapis zdrobniałej formy Kachna, później zapisano m.in. Katarzyna (1385), Katerzena (1439) oraz Katarzena (1469). W źródłach średniowiecznych występuje też sporo innych zdrobnień, np. Kasza (ok. 1265), Katka (1338), Katusza (XIII/XIV w.), Kata (1386), Kaszka (1403). Już wtedy było to jedno z najczęściej spotykanych imion kobiecych.

Współcześnie jest trzecim z najpopularniejszych w Polsce imion żeńskich, nadano je dotąd 641 tys. razy, przy czym w latach siedemdziesiątych XX w. nadano je ponad 184 tys. razy, zaś w latach osiemdziesiątych – blisko 219 tys. razy.

Imię to nosiła Katarzyna Medycejska (1519–89) – matka króla Polski Henryka Walezego i trzech królów Francji, imię Katarzyna (Jekaterina) nosiły dwie caryce Rosji, z których wsławiła się zwłaszcza Katarzyna II (1729–96).
Znane są też królowe Anglii, żony Henryka VIII: z Katarzyną Aragońską (1485–1536) król rozwiódł się w roku 1533 wbrew woli papieża, co było jednym z czynników, które doprowadziły do powstania Kościoła anglikańskiego. Rozwód pary królewskiej został przedstawiony w sztuce Henryk VIII (1612–13) Williama Szekspira i Johna Fletchera. Piątą żoną króla była Katarzyna Howard (ok. 1521–42), ścięta z powodu niemoralnego prowadzenia się, a też ze względu na lęk Henryka VIII przed wzrostem znaczenia rodu Howardów; jej podobizna znana jest ze słynnego portretu (1540–41) autorstwa Hansa Holbeina Młodszego. Katarzyna Parr (1512–48) była zaś szóstą i ostatnią żoną króla, wsławiła się jako osoba wykształcona i biegła w teologii.

Imię to nosiły dwie królowe polskie: trzecia żona Zygmunta II Augusta Katarzyna Habsburg (zwana też Austriaczką lub Rakuszanką, 1533–72) oraz Katarzyna Leszczyńska z rodu Opalińskich (1680–1747) – żona króla Stanisława Leszczyńskiego. Królowie polscy nadawali to imię swoim córkom kilkakrotnie: Katarzyna (XIV w.) była pierwszym dzieckiem Ludwika Węgierskiego (starszą siostrą św. Jadwigi, królowej Polski), Zygmunt I Stary imieniem tym ochrzcił swą ostatnią córkę (1526–83), późniejszą żonę króla Szwecji Jana III Wazy, Zygmunt III Waza miał z Anną Habsburżanką dwie córki o tym imieniu, pierwsza z nich zmarła wkrótce po urodzeniu (1594), druga przeżyła tylko dwa lata (1596–97).

Znanymi współcześnie Polkami o tym imieniu są m.in.: rzeźbiarka Katarzyna Kobro-Strzemińska (1898–1950), aktorka Katarzyna Figura (ur. 1962) i piosenkarka Katarzyna Sobczyk (właśc. Katarzyna Sawicka, 1945–2010).

W literaturze postać o tym imieniu występuje powieści Gabrieli Zapolskiej Kaśka Kariatyda (1885–86). Katarzyna Izmajłowa to bohaterka noweli Lady Makbet mceńskiego powiatu (1866) rosyjskiego pisarza Nikołaja Leskowa, jej tragiczna historia zainspirowała Dymitra Szostakowicza, twórcę opery (1934) pod takim samym tytułem, której nowa wersja pt. Katarzyna Izmajłowa została wystawiona w roku 1963.

W wielu przysłowiach przywołuje się najczęściej św. Katarzynę Aleksandryjską (25 XI), co dowodzi trwającej od dawna popularności imienia, np.: Jak się Katarzyna głosi, tak się nowy rok nosi. Katarzyny dzień jaki, cały grudzień będzie taki.

Odmiana: D. Katarzyny, CMs. Katarzynie, B. Katarzynę, N. Katarzyną, W. Katarzyno, lm MB. Katarzyny, D. Katarzyn

Formy pochodne:
Kasia, Kasieńka, Kasiunia, Kaśka

Odpowiedniki: ang. Catherine, Katherine, Catharine, Katharine, Kathleen, białor. Kacjaryna, czes. Kateřina, Katrin, Katrina, franc. Catherine, hiszp. Catalina, lit. Kotryna, Katryna, Katrynė, Katarina, Katrė, łac. Catharina, niem. Katharina, Katharine, Katrin, Kathrin, Kathrein, Caterina, ros. Jekaterina, Katerina, słow. Katarína, ukr. Katerina, Katrja, wł. Caterina, Rina, Catalina

Imieniny: 2, 13 i 19 II, 22 i 24 III, 30 IV, 15 IX, 25 XI, 31 XII

ODPOWIEDZ