Józef

Moderator: ewaduch

ewaduch
Posty: 1971
Rejestracja: czwartek 19 mar 2009, 12:18
Lokalizacja: Toruń / Białystok

Józef

Post autor: ewaduch » wtorek 15 kwie 2014, 11:14

JÓZEF

Imię męskie wywodzące się z hebrajskiego imienia złożonego z Jo (skrót z Jeho, Jahwe «Bóg») i z czasownika jasaf «przydać; pomnożyć». Jōsēph lub Jehōsēph znaczy «niech (Bóg) pomnoży (dobra).

W Biblii imię Józef nosi kilka postaci. W Starym Testamencie jest to imię ostatniego z patriarchów biblijnych, syna Jakuba i Racheli (Rdz 37–50); sprzedany przez własnych braci w niewolę trafił do Egiptu, gdzie dzięki swojej zdolności tłumaczenia snów, został ministrem na dworze faraona. Jego losy były wielokrotnie tematem literackim, m.in. w „świeckiej krotofili” Żywot Józefa (1545) Mikołaja Reja i tetralogii biblijnej Józef i jego bracia (1933–43) Thomasa Manna. Jerzy Fryderyk Haendel skomponował w 1743 r. oratorium Józef i jego bracia w Egipcie, a Richard Strauss w 1914 r. balet Legenda o Józefie. Patriarcha Józef występuje także w dziełach Rafaela, Tintoretta, Rembrandta, Bartolomé Murilla i innych.

Z Nowego Testamentu znany jest przede wszystkim patron Kościoła, dobrej śmierci, rzemieślników i robotników św. Józef Oblubieniec Najświętszej Maryi Panny (I w. p.n.e.–I w. n.e.), a także Józef z Arymatei (I w. n.e.), który wyjednał u Piłata zdjęcie ciała Chrystusa z krzyża i pochował je we własnym grobowcu; według średniowiecznych legend miał on przechować kielich Jezusa z Ostatniej Wieczerzy i zebrać do niego krople krwi ukrzyżowanego Chrystusa – kielich ten zwano Świętym Graalem.

W dawnych polskich źródłach pojawia się w bardzo wielu różnorodnych formach, np. Joseph (1203, imię łacińskie), Jożef/Jozef (1203), Ożep (1372), Jożep (1399), Josyp (1436) i w formach wschodniosłowiańskich, np. Hosyp (1469), Josyf (1498).

W XVIII i XIX w. było to najczęstsze imię w Polsce, w XX w. bardzo popularne (nadawane więcej niż 10 tys. razy w roku) aż do końca lat pięćdziesiątych, obecnie jest nadawane rzadko. Mimo mniejszego zainteresowania imieniem w kraju żyje blisko 625 tys. Józefów (piąte z najpopularniejszych imion męskich).

Za głównych propagatorów tego imienia w przeszłości uchodzą bernardyni i jezuici. Oprócz biblijnych Józefów imię to nosiło co najmniej dwudziestu pięciu świętych, np. założyciel zakonu pijarów św. Józef Kalasanty (1556–1648). Imię to nosili także: historyk żydowski Józef Flawiusz (właśc. Josef ben Matatia, ok. 37–ok. 103), cesarze rzymsko-niemieccy, m.in. reformator Józef II (1741–90) z dynastii habsbursko-lotaryńskiej, i król Portugalii Józef I (1714–77) z dynastii Bragança.

Józef August Wilhelm to imiona drugiego z synów Augusta III, króla Polski.
Wśród znanych Polaków są m.in.: poeta Józef Bartłomiej Zimorowic (1597–1677), autor polskiego hymnu narodowego Józef Wybicki (1747–1822), pisarz, polityk, założyciel biblioteki zwanej Zakładem Narodowym im. Ossolińskich Józef Maksymilian Ossoliński (1748–1826), bratanek króla Stanisława Augusta i marszałek Francji książę Józef Poniatowski (1766–1813), generał Józef Chłopicki (1771–1854) – dyktator w powstaniu listopadowym, filozof Józef Hoene-Wroński (1776–1853), adiutant Napoleona Bonapartego Józef Sułkowski (1773–98), obrońca Woli w powstaniu listopadowym generał Józef Longin Sowiński (1777–1831), generał wojsk polskich, węgierskich i tureckich Józef Bem (1794–1850), poeta Józef Bohdan Zaleski (1802–86), pionier balneologii w Polsce Józef Dietl (1804–78), pisarz historyczny Józef Ignacy Kraszewski (1812–87), malarz Józef Chełmoński (1849–1914), pisarz Teodor Józef Konrad Korzeniowski (1857–1924), lepiej znany jako Joseph Conrad, malarz Józef Pankiewicz (1866–1940), marszałek Polski Józef Piłsudski (1867–1935), malarz młodopolski Józef Mehoffer (1869–1946), skrzypek Józef Jarzębski (1878–1955), aktor Józef Węgrzyn (1884–1952), pisarze Józef Birkenmajer (1897–1939) i Józef Czechowicz (1903–39) oraz polityk, były premier Józef Oleksy (ur. 1946).

W gronie sławnych Józefów nie-Polaków są m.in.: francuski matematyk i mechanik Joseph Louis de Lagrange (1736–1813), francuski wynalazca i lotnik Joseph Michel Montgolfier (1740–1810), fizyk brytyjski Sir Joseph John Thomson (1856–1940), hiszpański filozof José Ortega y Gasset (1883–1955), poeta rosyjski Osip Mandelsztam (1891–1938) oraz włoski śpiewak Giuseppe di Stefano (ur. 1921).

W literaturze pięknej bohaterowie o tym imieniu występują w wielu utworach, głównie powieściowych: chłop Józef Ślimak pojawia się w Placówce (1885) Bolesława Prusa, a arystokrata Józef Odrowąż w Wiernej rzece (1912) Stefana Żeromskiego; Józio jest bohaterem Ferdydurke (1937) Witolda Gombrowicza, a Józef – bohaterem i narratorem opowiadań Sklepy cynamonowe (1933) i Sanatorium pod klepsydrą (1936) Brunona Schulza. Z Zemsty (1834) Aleksandra Fredry znamy Józefa Papkina. Józef K. to bohater Procesu (1925) Franza Kafki, a José Arcadio Buendia – Stu lat samotności (1967) Gabriela Garcii Marqueza. Najsłynniejszym zapewne bohaterem literackim o tym imieniu jest Józef Szwejk, bohater Przygód dobrego wojaka Szwejka (1920–23) Jaroslava Haška.

Od imienia Józef powstało wiele nazwisk polskich, np.: Józefowicz, Józefiak, Jóźwik, Juszczak.

O trwającej od dawna popularności imienia świadczą też liczne powiedzenia i przysłowia, np.: Na Józefa pięknie, zima prędko pęknie. Na Józefa pogoda, będzie w polu woda.

Odmiana: lp DB. Józefa, C. Józefowi, N. Józefem, WMs. Józefie, lm M. Józefowie, DB. Józefów

Formy pochodne: Józek, Józio, Józiu, Józik, Józefek, reg. Ziutek, śląskie Zefek, Zeflik, gwar. Józwa

Odpowiedniki: ang. Joseph, białor. Iosif, Jazep, Osip, czes. Josef, Jozef, franc. Joseph, hiszp. José, lit. Juozapas, Jūzupas, Juozas, Juzas, Juza, łac. Ioseph, Joseph, Iosephus, Josephus, niem. Josef, Joseph, Josephus, ros. Josif, Osip, słow. Jozef, ukr. Josyf, Josyp, wł. Giuseppe, Giuseppino, Beppe, Peppe

Imieniny: 29 I, 4, 14 i 28 II, 1 i 19 III, 1 V, 23 VI, 4 VII, 25 VIII, 18 IX, 14 XI

ODPOWIEDZ